أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
255
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
آيت را دليل است بر آنكه جزا بر عمل خواهد بود بر خلاف آنچه مجبره گفتند كه : جزا بر عمل نيست براى آنكه جزا عقيب فعل بود و آنچه مبتدأ بود فضل و احسان باشد . در خبرست كه چون جبرئيل عليه السّلام اين آيتها بر رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم خواند گفت : خذها يا محمّد ؛ فراگير اين را اى محمّد كه مهنّا باد ترا اين آيات در حقّ اهل بيت تو . [ سوره الإنسان ( 76 ) : آيات 23 تا 26 ] إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنْزِيلاً ( 23 ) فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَ لا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ كَفُوراً ( 24 ) وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَ أَصِيلاً ( 25 ) وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَيْلاً طَوِيلاً ( 26 ) خداى تعالى بر سبيل منّت و تذكير نعمت رسول خود را گفت : ما اين قرآن را بر تو فرو فرستاديم و فرو آورديم فرو آوردنى نه بيك دفعه بلكه آيتى پس از آيتى و سورتى پس از سورتى تا بر تو دشوار نشود فهمكردن معنى آن و يادگرفتن چنان كه گفت : وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى مُكْثٍ « 1 » آنگه رسول را صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر سبيل تعظيم و توقير فرمود كه : صبر كن مر حكم خداى خود را و أمر او را كه از سر حكمت و صواب صادر است بر احتمال رنج و مشقّت و سفاهت كافران تا آنگه كه ما ترا بقتال فرمائيم و طاعت مدار و فرمان مبر ازين كافران بزهكارى و كافرى را [ آثم ] عتبه بن ربيعه است وى رسول خداى را صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : اگر آنچه ميكنى و ميگوئى براى آن ميكنى كه ترا زن نيكو ميبايد ؛ در همهء عرب از دختران من نيكوتر كسى نيست بيا تا يكى از آنكه تو خواهى به تو دهم بىمهر ؛ تا تو ازين كار بازآئى و [ كفور ] وليد مغيره است كه او رسول را صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : اگر اين دعوى نبوّت براى مال ميكنى قريش دانند كه مال من از همه بيشتر است بيا تا ترا چندان مال بدهم كه تو خشنود شوى ، خداى تعالى فرمود كه : هيچ كدام را از ايشان فرمان مبر و ذكر خداى تعالى و نام خداى بر زبان بر يعنى نماز كن در وقت بامداد و شبانگاه يعنى نماز پيشين و ديگر و در بعضى از شب سجده كن خداى تعالى را يعنى نماز شام و خفتن ، و تسبيح گوى وى را در شب دراز يعنى به نماز شب قيام نماى . [ سوره الإنسان ( 76 ) : آيات 27 تا 28 ] إِنَّ هؤُلاءِ يُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ وَ يَذَرُونَ وَراءَهُمْ يَوْماً ثَقِيلاً ( 27 ) نَحْنُ خَلَقْناهُمْ وَ شَدَدْنا أَسْرَهُمْ وَ إِذا شِئْنا بَدَّلْنا أَمْثالَهُمْ تَبْدِيلاً ( 28 )
--> ( 1 ) - آيهء 106 سورهء مباركهء « اسراء » و ذيل آن اين است [ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِيلًا ] .